Конституциялық құндылықтар – тұрақты дамудың негізі

0
21

Конституция – мемлекеттің құқықтық негізін айқындайтын, қоғамның даму бағытын белгілейтін және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына кепілдік беретін басты құжат. Ол елдің саяси, экономикалық және әлеуметтік дамуының негізгі қағидаттарын қалыптастырып, мемлекет пен қоғам арасындағы өзара жауапкершілікті нығайтады. Сондықтан конституциялық құндылықтарды сақтау мен құрметтеу – тұрақты дамудың, қоғамдық келісімнің және құқықтық мемлекеттің берік негізі.

Қазақстан Республикасының Конституциясы адамды, оның өмірін, құқықтары мен бостандықтарын мемлекеттің ең қымбат қазынасы ретінде таниды. Бұл қағида азаматтардың мүдделерін қорғауға, олардың қоғам өміріне белсенді араласуына және өз мүмкіндіктерін еркін жүзеге асыруына жағдай жасайды. Әрбір азаматтың заң алдындағы теңдігі, ар-намысы мен қадір-қасиетінің қорғалуы, пікір білдіру және еңбек ету құқықтары – әділетті қоғам қалыптастырудың маңызды шарттары.

Конституциялық құндылықтардың басты ерекшелігі – олардың тек заң нормаларымен шектелмей, күнделікті өмірде нақты көрініс табуында. Заңды құрметтеу, өзгенің құқығына нұқсан келтірмеу, қоғамдық тәртіпті сақтау және азаматтық жауапкершілікті сезіну әрбір адамның өмірлік ұстанымына айналуы тиіс. Құқықтық мәдениеті жоғары қоғамда азаматтар өз құқықтарын біліп қана қоймай, өз міндеттерін де адал орындайды. Мұндай ортада өзара сенім артып, әлеуметтік тұрақтылық нығаяды.

Мемлекеттің тұрақты дамуы заң үстемдігі қағидатымен тығыз байланысты. Заңның бәріне бірдей қолданылуы, мемлекеттік органдар қызметінің заңдылығы мен ашықтығы, азаматтардың сот арқылы өз құқықтарын қорғау мүмкіндігі қоғамдағы әділеттілікке деген сенімді қалыптастырады. Сот жүйесінің тәуелсіздігі мен әділ сот төрелігін жүзеге асыруы да конституциялық қағидаттарды қамтамасыз етудің маңызды тетіктерінің бірі болып табылады. Әрбір азаматтың құқығы заңмен қорғалған кезде ғана мемлекетке деген сенім артып, қоғамның дамуына қолайлы жағдай қалыптасады.

Сонымен қатар, конституциялық құндылықтар қоғамдық келісім мен бірлікті сақтауда ерекше рөл атқарады. Қазақстан – түрлі этностар мен мәдениеттердің өкілдері ортақ мақсат жолында өмір сүріп жатқан мемлекет. Өзара құрмет, толеранттылық, теңдік және ынтымақтастық қағидаттары ел ішіндегі тұрақтылықты нығайтып, азаматтардың ортақ жауапкершілігін арттырады. Қоғамдағы бірлік пен келісім елдің экономикалық және әлеуметтік әлеуетін дамытуға мүмкіндік береді.

Тұрақты даму тек экономикалық өсіммен өлшенбейді. Оның маңызды көрсеткіштеріне халықтың әл-ауқаты, білім мен ғылымның дамуы, әлеуметтік әділеттілік, қоршаған ортаны қорғау және келешек ұрпақтың мүдделерін ескеру жатады. Конституциялық құндылықтар осы бағыттардың барлығына құқықтық негіз қалыптастырады. Азаматтардың сапалы білім алуы, адал еңбек етуі, қоғамдық бастамаларға қатысуы және өз болашағына жауапкершілікпен қарауы мемлекеттің ұзақ мерзімді дамуына ықпал етеді.

Бұл ретте мемлекеттік қызметшілердің жауапкершілігі де айрықша маңызды. Мемлекеттік қызметтің негізгі міндеті – халықтың мүддесіне адал қызмет ету, заңдылықты сақтау және азаматтардың өтініштері мен мәселелеріне әділ қарау. Қызметтік міндеттерді орындау барысында заң талаптарын басшылыққа алу, сыбайлас жемқорлыққа жол бермеу, ашықтық пен әдептілікті сақтау – конституциялық қағидаттарды іс жүзінде жүзеге асырудың көрінісі. Әрбір мемлекеттік органның тиімді әрі жауапты қызметі азаматтардың мемлекетке деген сенімін нығайтады.

Бүгінгі өзгермелі заманда Конституцияның мәні мен маңызын терең түсіну ерекше өзектілікке ие. Қоғам дамыған сайын азаматтардың құқықтық сауаттылығын арттыру, жастарға заңға құрметпен қарауды үйрету және азаматтық жауапкершілікті қалыптастыру қажеттілігі арта түседі. Конституциялық құндылықтарды құр сөзбен емес, нақты іспен дәріптеу – баршамызға ортақ міндет. Бұл бағытта отбасы, білім беру ұйымдары, мемлекеттік органдар және азаматтық қоғам институттары бірлесе жұмыс істеуі қажет.

Қорытындылай келе, конституциялық құндылықтар – мемлекет тұрақтылығының, қоғамдық келісімнің және өркендеудің берік тірегі. Адам құқықтарын қорғау, заң үстемдігін қамтамасыз ету, әділеттілік пен жауапкершілікті нығайту арқылы ғана біз тұрақты әрі дамыған қоғам қалыптастыра аламыз. Конституцияны құрметтеу – тек заң талаптарын орындау емес, елдің болашағына жауапкершілікпен қарау. Ал конституциялық қағидаттарды күнделікті өмірде ұстану – әрбір азаматтың ортақ міндеті және Қазақстанның жарқын болашағына қосқан маңызды үлесі.

М.А. Сатова,

Темір аудандық қазынашылық басқармасының басшысы.